Hurmatli hamkasblar,
Aziz forum ishtirokchilari!
Avvalo, mamlakatlarimiz ekspertlar hamjamiyati vakillarini birlashtirgan ushbu muhim tadbirda so'zga chiqish uchun taklif etganligi uchun Qirg'iziston Milliy strategik tashabbuslar institutiga samimiy minnatdorlik bildiraman.
SHHTdagi joriy rais sifatida Qirg'izistonning Samarqand, Ostona va Tyan`tszin sammitlarida qabul qilingan qarorlarni amalga oshirish hamda a'zo davlatlar o'rtasidagi ko'p qirrali hamkorlikni yanada chuqurlashtirishga qaratilgan yangi tashabbuslarni ishlab chiqishdagi faol rolini alohida ta'kidlamoqchiman.
Bugungi kunda global taranglikning kuchayishi, energetik inqiroz va iqtisodiy tanazzul xavflarining ortishi sharoitida Qirg'iziston raisligi doirasida SHHT Taraqqiyot bankini ta'sis etish hamda MATMni xavfsizlik sohasidagi tahdid va xavflarga qarshi kurashish bo'yicha Universal markazga aylantirish masalalarini kelishish yuzasidan olib borilayotgan ishlar alohida ahamiyat kasb etmoqda. Bu tashabbuslar qatorida Bishkek shahrida Transmilliy uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurashish markazini tashkil etish ham nazarda tutilgan.
Hamkorlikning institutsional asoslarini mustahkamlash, shubhasiz, o'zaro hamkorligimizni yanada chuqurlashtirishga xizmat qiladi.
O'zbekiston tomoni ham SHHTni kengaytirish bo'yicha sa'y-harakatlarni davom ettirishni qo'llab-quvvatlaydi. Bu esa tashkilotning «Shanxay ruhi»ga muvofiq keng xalqaro hamkorlik uchun ochiqligini mustahkamlash imkonini beradi. Ishonchimiz komilki, mazkur yondashuv teng huquqlilik, o'zaro hurmat va manfaatdorlik tamoyillari asosida «Global Janub» mamlakatlari bilan amaliy hamkorlikni yanada chuqurlashtirishga xizmat qiladi.
Hurmatli anjuman ishtirokchilari!
Markaziy Osiyoning SHHT yadrosi sifatidagi rolini mustahkamlash O‘zbekistonning asosiy ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib qolmoqda, bunga, shubhasiz, mintaqamizdagi ijobiy o‘zgarishlar yordam bermoqda. Mintaqaviy birlashuvdagi muvaffaqiyatlar Markaziy Osiyo mamlakatlarini jipslashtirish va hamkorlikni chuqurlashtirish uchun sharoit yaratish imkonini berdi.
O‘tgan yili O‘zbekiston, Qirg‘iziston va Tojikiston yetakchilari tomonidan imzolangan "Abadiy do‘stlik to‘g‘risidagi Xo‘jand deklaratsiyasi" barqarorlik, yaxshi qo‘shnichilik va hamkorlikni mustahkamlashda muhim bosqich bo‘ldi, unda tomonlar nafaqat mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlash, balki savdo-iqtisodiy va transport-logistika aloqalarini rivojlantirish bo‘yicha hamkorlikni rivojlantirishga intilishlarini qayd etdilar.
Shu bilan birga, mintaqaning boy resurs bazasi va uning Sharqdan G‘arbga va Shimoldan Janubga transport yo‘laklari chorrahasida joylashganligi bilan bog‘liq Markaziy Osiyoning o‘sib borayotgan geoiqtisodiy ahamiyati Shanxay tashkilotining savdo va sarmoyaviy salohiyatini ro‘yobga chiqarishning asosiy omillaridan biriga aylanmoqda.
"Yashil" va raqamli transformatsiya, iqlim o‘zgarishiga moslashish, sun’iy intellekt va boshqa ilg‘or texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha global jarayonlar sharoitida mintaqa mamlakatlari va SHHT o‘rtasida "yashil" minerallar, qayta tiklanadigan energetika va eng yangi sanoat texnologiyalari sohasidagi hamkorlik muhim ahamiyat kasb etmoqda.
O‘zbekiston va Markaziy Osiyo mamlakatlari savdo to‘siqlarini soddalashtirish, bojxona tartib-taomillarini bekor qilish va unifikatsiya qilish, biznesni SHHTning o‘zaro bog‘liqligini va birlashmamizning "Makon va yo‘l" maqsadlari bilan bog‘liqligini mustahkamlovchi loyihalariga faol jalb qilish tarafdoridir.
Transport jihatidan o‘zaro bog‘liqlikni mustahkamlash amaliy hamkorlikning eng muhim yo‘nalishi bo‘lib qolmoqda. "Xitoy-Qirg‘iziston-O‘zbekiston" temir yo‘lini qurish loyihasini amalga oshirish va uni Transkaspiy yo‘nalishi, "Shimol-Janub" xalqaro temir yo‘li, istiqbolda esa Transafg‘on yo‘lagi bilan bog‘lash Tashkilotning o‘zaro bog‘liqligini tubdan yaxshilaydi.
Ba’zi hisob-kitoblarga ko‘ra, SHHT mamlakatlarining o‘zaro savdosida Markaziy Osiyo mamlakatlarining ulushi 10-12 foizni tashkil etadi. Shu bilan birga, Markaziy Osiyo mintaqasi allaqachon Tashkilotning yirik iqtisodiyotlari - Xitoy va Rossiya o‘rtasida tranzit ko‘prik vazifasini bajarmoqda. Xitoy-Qirg‘iziston-O‘zbekiston temir yo‘li qurilishi yakunlanishi bilan uning Xitoy Xalq Respublikasining Eron va Yaqin Sharqning boshqa mamlakatlari bilan savdosidagi tranzit salohiyati ham kuchayadi.
Markaziy Osiyo davlatlarining Ozarbayjon va Janubiy Kavkazning boshqa davlatlari bilan hamkorligini rivojlantirish Xitoy va Janubiy va Sharqiy Yevropa mamlakatlari o‘rtasidagi tranzitni ko‘paytirishga yordam berishi mumkin.
Markaziy Osiyo SHHT mamlakatlarining madaniy-gumanitar hamkorligini mustahkamlashda ham muhim rol o‘ynashi mumkin. Bunga, xususan, mintaqa xalqlarining Yevroosiyo mamlakatlari bilan ham, arab-musulmon dunyosi va Janubiy Osiyo davlatlari bilan ham ko‘p asrlik sivilizatsiyaviy aloqalari yordam beradi.
Hurmatli do‘stlar,
SHHT xalqaro hamkorligi samaradorligini oshirishning sezilarli salohiyati 12 ga yaqin "Markaziy Osiyo plyus" formatlarini rivojlantirish bilan bog‘liq bo‘lib, ularda mintaqa mamlakatlari jahon yalpi ichki mahsulotining umumiy ulushi qariyb 75 foiz bo‘lgan dunyoning 40 ga yaqin mamlakati bilan o‘zaro hamkorlik qiladi. Jumladan, Rossiya, Xitoy va Hindiston bilan.
Ushbu formatlarda mintaqaning tashqi hamkorlari bilan o‘rnatilgan aloqalardan SHHTning boshqa yirik mamlakatlar va birlashmalar bilan ishbilarmonlik va ekspertlik hamkorligini rivojlantirish uchun foydalanish mumkin. Masalan, Markaziy Osiyo mamlakatlarida arab kompaniyalari allaqachon qayta tiklanadigan energiya loyihalarida xitoylik yetkazib beruvchilar bilan hamkorlik qilmoqda. 2024-2025-yillarda mintaqadagi ACWA Power va Masdar loyihalarining umumiy portfeli 15 milliard dollardan oshdi va ularning deyarli har birida Xitoy kompaniyalari asosiy texnologik hamkorlar hisoblanadi.
O‘tgan yili MOXI "Markaziy Osiyo - Ko‘rfaz hamkorlik kengashi" ekspertlar forumini o‘tkazdi va bizning arab, shuningdek, boshqa hamkorlarimiz "SHHT plyus" doirasida ekspertlar hamkorligiga jalb qilinishi mumkin. Masalan, SHHT-KADHK formatida.
SHHT xalqaro hamkorligining yana bir foydali manbai OTBning "Markaziy Osiyo iqtisodiy hamkorligi" (CAREC) dasturi bo‘lib qolmoqda. Markaziy Osiyo mamlakatlari, Xitoy va Pokiston ushbu dasturga a’zo bo‘lganligi sababli, SHHT va CAREC o‘rtasidagi hamkorlik, masalan, transport sohasida norasmiy ravishda rivojlanmoqda.
Xususan, OTB Markaziy Osiyo mintaqasidagi infratuzilma loyihalarini moliyalashtirish orqali SHHTning transport-logistika hamkorligini rivojlantirishga hissa qo‘shmoqda.
Ekspertlar segmentida Markaziy Osiyo va Xitoydagi tahliliy markazlar bilan hamkorlik aloqalarini o‘rnatgan Urumchi shahridagi CAREC instituti bilan faol hamkorlik rivojlanmoqda.
Kelajakda OTBning Tokiodagi instituti bilan barqaror ekspert aloqalari o‘rnatilishi mumkin, u transchegaraviy elektron savdo va energiya almashinuvi kabi mintaqaviy hamkorlikning dolzarb mavzulari bo‘yicha foydali tadqiqot ishlarini olib boradi, shuningdek, iqlim xavflari, moliyaviy texnologiyalar va davlat-xususiy sheriklik bo‘yicha o‘quv dasturlarini yo‘lga qo‘yadi.
Sizning e’tiboringizni qaratmoqchi bo‘lgan yana bir tashabbus - SHHT Forumi va Birlashmamizning iqtisodiy tahlil markazlari konsorsiumi doirasida qo‘shma tadqiqotlar dasturini ishga tushirishdir. Ayniqsa, geosiyosiy jarayonlarning mamlakatlarimiz iqtisodiy taraqqiyotiga salbiy ta’siri kuchayib borayotgan bir sharoitda bunday ilmiy-tadqiqot ishlanmalariga ehtiyoj katta, deb hisoblayman.
Kelgusi yilda SHHT va o‘zining 60 yilligini nishonlaydigan ASEAN mamlakatlari tahliliy markazlari forumini o‘tkazish ham nafaqat tahliliy markazlarimiz o‘rtasidagi hamkorlik aloqalarini kengaytirishga, balki SHHT institutlari faoliyatiga ekspertlik ko‘magini ta’minlashga xizmat qiladi.
Biz o‘z sa’y-harakatlarimizni BMTning tahliliy tuzilmalari, masalan, SHHT allaqachon yaqin aloqalar o‘rnatgan BMT universiteti institutlari bilan ekspertlik aloqalarini faollashtirishga yo‘naltirishimiz mumkin.
So‘zimning yakunida konferensiya muvaffaqiyatli o‘tishini, SHHT hamkorligini yanada chuqurlashtirish bo‘yicha qiziqarli ma’ruzalar va samarali takliflar berilishini tilashga ijozat bergaysiz. Ishtirokchilarning eng yaxshi g‘oyalari Bishkek sammiti kun tartibini boyitishiga ishonaman.
E’tiboringiz uchun tashakkur!
