Qadimgi tarixga oid bo‘lim bilan tanishuv mintaqaning ilk aholisi hayoti, dehqonchilik va hunarmandchilikning rivojlanishi hamda dastlabki shahar manzilgohlari haqida hikoya qiluvchi arxeologik topilmalardan boshlandi. Baqtriya, Sug‘d, Xorazm va Kushon podsholigiga oid materiallar Markaziy Osiyo hududida davlatchilikning shakllanishi, savdo va madaniy aloqalarning kengayishini kuzatish imkonini berdi.
IX–XII asrlardagi Birinchi Renessans davriga alohida e’tibor qaratildi. Ekspozitsiyaning ushbu qismi ilm-fan va ta’lim ravnaqini, mintaqa olim va mutafakkirlarining matematika, astronomiya, tibbiyot va falsafa rivojiga qo‘shgan hissasini yoritadi.
Institut tadqiqotchilari XIV–XV asrlardagi Ikkinchi Renessans bilan bog‘liq Amir Temur va Temuriylar merosi bilan ham tanishdi. Namoyish etilgan materiallarda davlatchilik, me’morchilik, san’at va shahar madaniyatining rivojlanishi aks etgan. Mirzo Ulug‘bek va uning astronomiya maktabi ilmiy faoliyatiga katta o‘rin ajratilgan.
Keyingi tarixiy bo‘lim Buxoro amirligi, Xiva va Qo‘qon xonliklariga bag‘ishlangan. Uy-ro‘zg‘or buyumlari, milliy liboslar, zargarlik buyumlari va hunarmandchilik namunalari o‘sha davrning xo‘jalik hayoti hamda madaniy an’analari haqida tasavvur beradi.
Jadidlarning ma’rifatparvarlik harakati alohida mavzu sifatida yoritilgan. Ushbu bo‘lim materiallari ularning ta’lim tizimini yangilash, matbuot va ilm-ma’rifatni rivojlantirish, jamiyat hayotini o‘zgartirish yo‘lidagi sa’y-harakatlari haqida hikoya qiladi.
Tashrif yakunida institut jamoasi mustaqil O‘zbekistonga bag‘ishlangan ekspozitsiyani ko‘zdan kechirdi. Unda suveren davlatning shakllanishi va zamonaviy o‘zgarishlar, jumladan, Yangi O‘zbekistonni barpo etish doirasida 2016–2026-yillarda amalga oshirilgan islohotlar namoyish etilgan.
Muzeyga tashrif O‘zbekiston tarixini moddiy yodgorliklar, ilmiy va madaniy meros orqali o‘rganish imkonini berdi. MOXI tadqiqotchilari uchun bu jarayonlarning Markaziy Osiyo xalqlari umumiy tarixi bilan bog‘liqligi alohida ahamiyatga ega.
1876-yilda tashkil etilgan O‘zbekiston tarixi davlat muzeyi mintaqadagi eng qadimiy muzeylardan biri bo‘lib, bu yil o‘zining 150 yilligini nishonlamoqda. Mustaqillikning dastlabki yillaridan buyon muzey 1970-yilda qurilgan, Toshkent modernizmining timsollaridan biriga aylangan binoda faoliyat yuritadi. Bugun ushbu bino YUNESKOning Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining muzeylarda xizmat ko‘rsatish sohasini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risidagi qaroriga muvofiq, 2024-yil iyunidan 2026-yil iyuligacha muzeyda keng ko‘lamli rekonstruksiya ishlari olib borildi. Ekspozitsiya zallari soni 9 tadan 20 taga yetkazildi, 350 mingdan ortiq ashyoni o‘z ichiga olgan muzey fondi uchun yangi vitrinalar o‘rnatilib, multimedia vositalari joriy etildi.
