Hurmatli Shadurdy Oveznepesovich,

Sizning A'lojanobliklaringiz,

Hurmatli simpozium ishtirokchilari,

Avvalo, Markaziy Osiyo xalqaro instituti tomonidan Turkmanistonning Oʻzbekistondagi Elchixonasi bilan hamkorlikda tashkil etilgan "Maxtumquli Firogʻiyning adabiy va siyosiy-falsafiy merosi" nomli ilmiy simpoziumning barcha ishtirokchilarini qutlashga ijozat bergaysiz.

Hurmatli Shodurdi Oveznepesovichga va Turkmaniston elchixonasi jamoasiga simpoziumni tashkil etishda koʻrsatgan yordamlari va ayniqsa, Ashxoboddan kelgan aziz mehmonlarimiz — MICAning yaqin doʻsti va hamkori, Turkmanistonning Oʻzbekistondagi sobiq elchisi, hozirda Turkmaniston Tashqi ishlar vazirligi xalqaro munosabatlar institutining Strategik tadqiqotlar markazi direktori Shiri Akoylievich Shiriyev va Turkmaniston Fanlar akademiyasi Maxtumquli nomidagi Til, adabiyot va milliy qoʻlyozmalar instituti direktori Davud Saparmammedovich Orazsaxedovlarni taklif etganliklari uchun minnatdorchilik bildirishni istardim.

Shuningdek, tadbirimizni oʻz ishtiroklari bilan qoʻllab-quvvatlagan elchilar va diplomatlarga, buyuk shoir va mutafakkirning adabiy asarlari va falsafiy merosini oʻrganayotgan olim va mutaxassislarga bizning taklifimizga ijobiy javob berganliklari uchun minnatdorchilik bildirmoqchiman.

Hurmatli ishtirokchilar,

Buyuk turkman shoiri va mutafakkirining 300 yilligida unga hurmat bajo keltirib, bugun biz, shuningdek, 11 oktyabr kuni Ashxobodda Prezidentimiz, 17 davlat rahbarlari va yuqori martabali vakillari hamda 6 xalqaro tashkilot rahbarlari ishtirokida boʻlib oʻtgan "Zamonlar va sivilizatsiyalar oʻzaro bogʻliqligi — tinchlik va rivojlanish asosi" nomli davlat va hukumat rahbarlarining xalqaro forumining natijalari boʻyicha fikr almashmoqchimiz.

Forumda nutq soʻzlar ekan, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyev taʼkidladi: "Dunyo boʻyicha hozirgi notinch va murakkab vaziyatda, Turkmaniston rahbariyati adabiyot va maʼrifatni davlat siyosati darajasiga koʻtardi, ularni xalqaro maydonda tinchlikparvar gʻoyalarni ilgari surishning samarali vositasiga aylantirdi."

Davlat rahbari qayd etdi: "Buyuk gumanist, shoir va mutafakkir Maxtumqulining oʻlmas asarlari tinchlik va hamjihatlikni, ezgulik va adolatni madh etib, umuminsoniy qadriyatlar bilan uygʻunlashadi."

Muhim shuki, Maxtumqulining gumanistik, tinchlikparvar qarashlari Turkmanistonning ijobiy betaraflik siyosatining gʻoyaviy asosi boʻlgan turkman xalqining donoligi va bagʻrikengligi bilan chambarchas bogʻliq.

Shu munosabat bilan, Forumning oʻz nomidan ham koʻrinib turganidek, shoirning falsafiy merosining tinchlikni saqlash va ishonchni mustahkamlash kabi Turkmaniston diplomatiyasi tomonidan muvaffaqiyatli ilgari surilayotgan global kun tartibi bilan bogʻliqligi alohida qiziqish uygʻotadi. Biz turkman hamkasblarimizni BMT Bosh Assambleyasi tomonidan 2025 yilni Tinchlik va ishonchning xalqaro yili deb eʼlon qilinishiga oid rezolyutsiyaning qabul qilinishi bilan tabriklaymiz, xalqaro tadbirlarning taʼsirli dasturini muvaffaqiyatli amalga oshirishni va kelgusi yil dekabr oyida Ashxobodda boʻlib oʻtadigan yakuniy xalqaro forumning muvaffaqiyatli oʻtkazilishini tilaymiz.

Ushbu masalalar bizning konferensiyamizning birinchi sessiyasiga bagʻishlangan. Biz hurmatli elchilarimizdan oʻz fikrlarini bildirishlarini soʻradik. Ishonchim komilki, Sizning Aʼlojanobliklaringiz Turkmanistonda yaqinda boʻlib oʻtgan ulkan xalqaro forumni munosib baholash uchun kerakli soʻzlarni topasizlar.

Ushbu sessiyaning yakunida shoirning sheʼrlari ijro etiladi.

Hurmatli simpozium ishtirokchilari!

Joriy yil fevral oyida Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M. Mirziyoyev "Buyuk turkman shoiri va mutafakkiri Maxtumquli Faragʻiyning 300 yilligini keng nishonlash toʻgʻrisida"gi Qarorni imzoladi, uning bir qismi bugungi ilmiy simpoziumdir.

Qarorga muvofiq, yurtimizda Maxtumquli Faragʻiyning "Tanlangan asarlar" kitobi nashr etildi, u Oʻzbekiston Prezidenti tomonidan Ashxobodda Turkman xalqining milliy yetakchisi Gurbanguli Berdimuhamedov bilan uchrashuvda taqdim etildi.

Shu munosabat bilan aytish joizki, yurtimizda turkman shoirining adabiy asarlarini nashr etish ajoyib tarixiy anʼanaga aylangan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutining fondlarida, shuningdek, Sankt-Peterburg, London, Budapesht va Istanbulda Maxtumquli Faragʻiy asarlarining qoʻlyozmalari saqlanadi va ularning ayrimlari toʻgʻridan-toʻgʻri XVIII asrga tegishli.

Keyingi davrda, 1910 yilda Maxtumquli asarlarining toʻplami Buxoroda, bir yildan soʻng esa Toshkentda chop etildi. 1914 yilda Buxoroda 189 sheʼrni oʻz ichiga olgan "Maxtumquli devoni" toʻplami nashr etildi, u shoirning eng yaxshi asarlaridan biri boʻldi. Bu yilda, "Tanlangan asarlar"dan tashqari, uning ijodiga bagʻishlangan maqolalar toʻplami ham chop etiladi.

Qarorga muvofiq, Oʻzbekistonda shoir hayoti va ijodiy faoliyati haqida spektakl sahnalashtirish, uning sheʼrlari asosida qoʻshiqlar ijro etish tanlovi, shuningdek, Oʻzbekiston va Turkmaniston kinematograflari hamkorligida badiiy film yaratish kabi bir qator yubiley tadbirlari oʻtkazilmoqda.

Davlat rahbarining turkman xalqining buyuk farzandiga bunday eʼtibori ajablanarli emas. Uning Ashxoboddagi forumda soʻzlagan nutqida aytilganidek, "Oʻzbekiston xalqi ham Maxtumqulini yuksak qadrlaydi va sevadi. Bugun yurtimizda Maxtumqulining ajoyib sheʼrlari va ular asosida yaratilgan goʻzal qoʻshiqlar doimo yangramoqda. Shubhasiz, uning ajoyib asarlari xalqlarimiz oʻrtasidagi azaliy birodarlik va doʻstlik munosabatlarini yanada mustahkamlashga xizmat qildi."

Tasviriy aytganda, Maxtumquli Faragʻiy haqiqatan ham ikki mamlakatimizni yaqinlashtiruvchi shaxs va Oʻzbekiston va Turkmaniston doʻstligining ramziga aylangan.

Shuni aytish kifoya, Maxtumquli 1750-yillarda Buxorodagi Koʻkaldosh madrasasida yashagan va oʻqigan. Maxtumquli yashagan xona davlat tomonidan eʼtibor bilan saqlanadi va sayyohlar tomonidan ziyorat qilinadi. Keyinchalik u uch yil davomida Xivada Shirgʻoziyxon madrasasida tahsil olgan, bu oʻsha paytda Sharqning eng yirik akademik va tadqiqot markazi boʻlgan.

Otasi kasalligiga bogʻliq ravishda madrasani muddatidan oldin tark etar ekan, Maxtumquli oʻzining alma-materiga bagʻishlangan taʼsirli sheʼr yozgan, u shubhasiz yurtimizda eng issiq javobni topadi:

"Xayr, goʻzal Shirgʻoziy":

Uch yil har kuni tuz ulashding men bilan,

Kechir, men ketmoqdaman, goʻzal Shirgʻoziy!

Qish va bahorda panohim boʻlding sen menga,

Kechir, men ketmoqdaman, goʻzal Shirgʻoziy!

Men yashayman, dushman va doʻstni ajratib,

Haqiqat endi mening muqaddas ittifoqchim,

Bu yerda menga oltin kitob ochildi.

Kechir, men ketmoqdaman, goʻzal Shirgʻoziy!

Shoirning koʻplab sheʼrlari mashhur oʻzbek tarjimonlari tomonidan o‘zbek tiliga tarjima qilingan va chinakam xalq qoʻshiqlariga aylangan. Ular Samarqand, Buxoro, Xorazm va Qoraqalpogʻistonda toʻy va boshqa tantanalarda mashhur xalq qoʻshiqchilari tomonidan tez-tez ijro etiladi.

Shu sababli, Oʻzbekistonda Maxtumquli Faragʻiy xotirasini abadiylashtirish uchun koʻp ishlar qilindi. Ikki davlat yetakchilari ishtirokida Toshkent va Xivada unga bagʻishlangan yodgorlik majmualari ochildi. Toshkentning koʻchalardan biriga Maxtumquli nomi berilgan, shoir sharafiga barelef oʻrnatilgan alleya yaratilgan.

Shu munosabat bilan, ikkinchi sessiyada — "Maxtumquli Faragʻiyning adabiy merosi" — Turkmaniston va Oʻzbekistonda obroʻli adiblar, mutaxassislar va olimlarning Maxtumquli Faragʻiyning adabiy merosi, uning ahamiyati va jahon madaniyatiga taʼsiri haqidagi maʼruzalari tinglanadi.

Ushbu sessiyaning yakunida sizga Maxtumquli sheʼrlari oʻqilishi taqdim etiladi.

Hurmatli hamkasblar,

Bizning fikrimizcha, uchinchi sessiya — "Maxtumquli Faragʻiyning siyosiy va falsafiy gʻoyalari" — alohida qiziqish uygʻotadi.

Maxtumquli ijodi haqiqatan ham chuqur falsafiy mazmun va maʼnoga ega. Uning asarlari Turkmaniston va qoʻshni davlatlar hududida XVIII asr oʻrtalari va ikkinchi yarmida sodir boʻlgan siyosiy va iqtisodiy voqealarni tizimli va batafsil tasvirlaydigan ensiklopediyadir. Ular, aslida, oʻsha davr mintaqaviy va kengroq xalqaro jarayonlarni oʻrganish va tushunish uchun muhim manbaga aylangan.

Bugungi kunda Turkmanistonda taʼkidlanayotganidek, "Turkmaniston tashqi siyosatining konseptual asoslarini bemalol Maxtumquli targʻib qilgan yuksak ideallar namoyon boʻlishi deb taʼriflash mumkin. Uning ijodining falsafiy qismi, tinchlik, adolat, gumanizm, doʻstlik, vatanparvarlik, barcha xalqlarga ochiqlik va hurmatni himoya qilishdagi ovozi — bularning barchasi turkmanlarning genetik kodiga singib ketdi, ularning insoniyatning bir qismi sifatidagi dunyoqarashining alfasi va omegasi boʻldi."

Markaziy Osiyo tadqiqotchilari uchun ham shuni taʼkidlash muhimki, Faragʻiy oʻz vaqtida "mintaqadagi ijtimoiy hayot, diplomatik, geosiyosiy va harbiy-siyosiy qarama-qarshiliklarning amaliy muammolarini ratsional darajaga koʻtardi."

Hurmatli simpozium ishtirokchilari!

Xulosa qilib aytganda, yana bir bor barcha aziz mehmonlarga ishtiroki uchun minnatdorchilik bildirishga, qiziqarli nutqlar va munozaralar tilashga, buyuk turkman shoiri va mutafakkirining 300 yillik yubileyini nishonlashning bir qismi sifatida simpoziumni muvaffaqiyatli oʻtkazishga ruxsat bergaysiz.

Diqqat-eʼtiboringiz uchun rahmat.