Hurmatli Qozog‘iston Respublikasining O‘zbekiston Respublikasidagi Favqulodda va Muxtor Elchisi, Beybut Bakirovich!
Hurmatli diplomatik missiyalar rahbarlari!
Hurmatli konferensiya ishtirokchilari!

Avvalambor, Qozog‘iston Respublikasining O‘zbekiston Respublikasidagi Elchixonasi ko‘magida Markaziy Osiyo xalqaro instituti tomonidan tashkil etilgan ushbu konferensiyada barchangizni samimiy qutlashga ruxsat bersangiz.

Hurmatli Beybut Bakirovich va Qozog‘iston Respublikasi Elchixonasining butun jamoasiga mazkur konferensiyani tashkil etishdagi faol ko‘magi, shuningdek, Qozog‘istondan tashrif buyurgan faxriy mehmonlar — Qozog‘iston musulmonlari diniy idorasi huzuridagi Islom ilmiy-tadqiqot instituti direktori Qidir To‘rali hamda Qozog‘iston Respublikasi Milliy fanlar akademiyasi akademigi Dariya Perneshovna Kojamjarovani taklif etganlari uchun chuqur minnatdorlik bildiraman.

Shuningdek, o‘z tashrifi bilan tadbirimizga sharaf keltirgan va bugungi konferensiya ishiga salmoqli hissa qo‘shayotgan elchilar, diplomatlar hamda ilmiy doira vakillariga alohida tashakkur bildiraman. Ishtirokchilarning bunday nufuzli tarkibi tadbirimizga alohida ahamiyat bag‘ishlaydi hamda mintaqamizda madaniy hamkorlikni rivojlantirishga bo‘lgan chuqur va o‘zaro qiziqishning yorqin tasdig‘idir.

Hurmatli mehmonlar!
Mazkur konferensiya qo‘shma forumlar, simpoziumlar va ilmiy uchrashuvlar o‘tkazish borasida shakllangan hamda o‘zini oqlagan an’anani izchil davom ettirayotganini ta’kidlash quvonarlidir. Biz uning doirasida mintaqamizning buyuk shoir va mutafakkirlari — Alisher Navoiy, Abdurahmon Jomiy, Maxtumquli Firog‘iy, Chingiz Aytmatov va boshqalarning ijodiy va falsafiy merosiga bir necha bor murojaat qilganmiz. Ushbu tadbirlar haqli ravishda Markaziy Osiyoda gumanitar muloqotni rivojlantirish va madaniy aloqalarni mustahkamlash yo‘lidagi muhim bosqichlarga aylandi.

Bugun bizni umumiy va olijanob maqsad — buyuk shoir va mutafakkir Abay Qo‘nonboyev merosini har tomonlama anglash birlashtirib turibdi. O‘zbekistonda Abay nomi yuksak hurmat va samimiy ehtirom bilan tilga olinadi. Uning asarlari azaldan nafaqat Qozog‘istonning madaniy merosi, balki xalqlarimizni tarixiy yaqinlik va qadriyatlar uyg‘unligi asosida birlashtiruvchi umumiy ma’naviy kodga aylangan.

Abay Qo‘nonboyev chuqur axloqiy hikmati bilan ajralib turardi. U o‘z asarlarida do‘stlik va insoniy munosabatlar masalalariga alohida e’tibor qaratgan. Jumladan, u haqiqiy do‘stlikning ahamiyatini ta’kidlab, shunday yozgan edi:«Жаман дос– кўленке: кундиз куни қашсан да, қаша алмайсын; бултты кўнде издесенгде, таппайсынг»
(“Yomon do‘st soya kabidir: quyoshli kunda qochsang — qutulolmaysan, bulutli kunda izlasang — topolmaysan”), bu esa qiyin damlarda sodiq qoladigan haqiqiy do‘stlikning naqadar muhim ekanini aniq ko‘rsatadi.

Bu fikrlar Abayning ma’naviy merosi xalqlar o‘rtasidagi insoniy aloqalar va o‘zaro anglashuvni mustahkamlashda tirik mayoq bo‘lib xizmat qilishini tasdiqlaydi. Ushbu g‘oyalarning bugungi jamiyatdagi qadri davlat tashabbuslarida o‘z aksini topmoqda. Buyuk Abay Qo‘nonboyev tavalludining 180 yilligi munosabati bilan yo‘llagan tabrigida Qozog‘iston Respublikasi Prezidenti Qasim-Jomart Toqayev shunday ta’kidladi:
«Abayning boy merosi nafaqat qozoq xalqi, balki butun insoniyat uchun ma’naviy mo‘ljalga aylandi. Uning o‘gitlari va vasiyatlari hech qachon o‘z ahamiyatini yo‘qotmaydi. Shuning uchun Abay ijodini o‘rganish va ommalashtirish, uning asarlaridagi chuqur ma’nolarni anglash nihoyatda muhimdir».

Bu so‘zlar buyuk shoir va faylasuf merosining xalqaro ahamiyatini yaqqol namoyon etadi hamda uning Markaziy Osiyo xalqlari madaniy integratsiyasini mustahkamlashdagi o‘rnini tasdiqlaydi.

Hurmatli hamkasblar!
Konferensiyamiz dasturi o‘zaro bog‘liq va strategik jihatdan muhim bo‘lgan ikki asosiy mavzuni qamrab oladi.

Birinchi sessiya Abay Qo‘nonboyevning axloqiy asoslari va falsafasiga bag‘ishlangan. U o‘zining mashhur “Nasihatlar so‘zi” (“Qora so‘z”) asarlar turkumida an’anaviy turmush tarzidagi turg‘unlik va eskirgan odatlarni tanqid qilib, ezgulik, saxovat va shaxsiy mas’uliyat kabi abadiy qadriyatlarni ilgari surgan. Uning ko‘plab xulosalari va o‘gitlari bugungi kunda ham hayratlanarli darajada dolzarb bo‘lib, jamiyatda hanuzgacha mavjud bo‘lgan muammolarni aniq aks ettiradi. Abay taraqqiyot yo‘lini ma’rifat orqali shaxsning ma’naviy yangilanishida ko‘rgan, qaramlik va xurofotlardan voz kechishga, mustaqil fikrlash va axloqiy yetuklikni tarbiyalashga chaqirgan.

Uni ko‘pincha “yangi tafakkur me’mori” — xalq ongini yuqori bosqichga ko‘tarishga intilgan mutafakkir sifatida e’tirof etishadi.

Ikkinchi sessiya Abayning Markaziy Osiyo xalqlari o‘rtasidagi madaniy ko‘prik sifatidagi roliga bag‘ishlangan. Uning merosi ko‘chmanchi an’analari, islomiy ma’naviyat va Yevropa falsafiy tafakkuri uyg‘unlashgan noyob durdonadir. Lermontov, Gyote va Bayron asarlarining qozoq tiliga qilingan tarjimalari nafaqat qozoq xalqiga jahon madaniyati xazinalaridan bahramand bo‘lish imkonini berdi, balki mintaqada madaniyatlararo muloqotga asos solib, adabiy dunyoqarashning yangi darajasi shakllanishiga xizmat qildi.

Tadqiqotchilar fikricha, Abay she’riyati va falsafasi milliy uyg‘onish yetakchilari uchun kuchli ilhom manbai bo‘lgan. Uning erkinlik, qadr-qimmat va o‘zlik haqidagi qarashlari Qozog‘istonning zamonaviy tashqi siyosati shakllanishiga uzoq muddatli ta’sir ko‘rsatib, uning o‘zaro hurmat va jahon hamjamiyatiga ochiq integratsiya yo‘nalishini belgilab berdi.

Konferensiya doirasida biz ushbu madaniy kodning bugungi kunda qanday ishlayotganini — qo‘shma mintaqaviy tashabbuslarni ilhomlantirayotganini, ma’naviy muloqot muhitini mustahkamlayotganini va Markaziy Osiyo xalqlarining yanada yaqinlashuvi hamda hamkorligi uchun mustahkam poydevor bo‘layotgan umumiy tarixiy xotira maydonini qanday shakllantirayotganini muhokama qilamiz.

Ikkala sessiya birgalikda yagona hikoyani tashkil etadi, unda Abay merosi nafaqat ilmiy o‘rganish obyekti, balki ma’naviy yuksalish va mintaqaviy hamkorlik resursi sifatida namoyon bo‘ladi.

Hurmatli do‘stlar!
Bugungi uchrashuv buyuk Abay Qo‘nonboyev tavalludining 180 yilligi nishonlanayotgan yilda o‘tkazilayotgani bilan alohida ramziy ma’noga ega. Bu voqea uning g‘oyalari va falsafasining boqiy qadrini yana bir bor tasdiqlaydi. Qadimiy qozoq hikmati aytganidek: «Do‘stisiz inson — ildizsiz daraxt kabidir». Umumiy tarix va ma’naviy qadriyatlar bilan birlashgan xalqlarimiz asrlar davomida o‘zaro qo‘llab-quvvatlash va birlikni mustahkamlab kelgan. Bugun biz buyuk Abay Qo‘nonboyevning boy madaniy merosi va gumanistik ideallariga tayangan holda ushbu yo‘lni davom ettirmoqdamiz.

Ishonchim komilki, mazkur konferensiya Markaziy Osiyo mamlakatlari o‘rtasida o‘zaro anglashuv va yaxshi qo‘shnichilik munosabatlarini rivojlantirishda muhim bosqich bo‘ladi. Uning natijalari ishonch va konstruktiv muloqotni mustahkamlashga xizmat qiladi, shuningdek, umumiy mintaqamizda tinchlik, barqarorlik va barqaror rivojlanishga qaratilgan yangi qo‘shma tashabbuslar uchun mustahkam zamin yaratadi.

E’tiboringiz uchun rahmat!