Hurmatli xonimlar va janoblar,
aziz hamkasblar,
Avvalo, ushbu mintaqalararo tadbirning barcha ishtirokchilarini samimiy qutlab, tashkiliy qo‘llab-quvvatlagani uchun tashkilotchilarga chuqur minnatdorlik bildiraman.
Shubhasiz, Ulan-Bator Xavfsizlik muloqoti mintaqaviy va global barqarorlikning dolzarb masalalarini muhokama qilish uchun g‘oyat muhim va zaruriy maydondir. Bu forumda birinchi bor qatnashayotganimdan mamnunman va taqdimotlar hamda munozaralarni katta qiziqish bilan kuzatyapman.
Markaziy Osiyo Xalqaro Instituti nomidan shuni ta’kidlashni istardimki, so‘nggi yillarda Prezident Shavkat Mirziyoyevning yangi tashqi siyosati va qo‘shnilarimizning siyosiy irodasi tufayli Markaziy Osiyodagi vaziyat tubdan o‘zgardi — qarama-qarshilikdan o‘zaro ishonch va qo‘shma loyihalarga. Mintaqalashtirish jarayoni barqaror sur’atlar bilan kuchaymoqda.
Shu bilan birga, Markaziy Osiyo davlatlari ochiqchasiga mintaqadan tashqari davlatlar, shuningdek, xalqaro va mintaqaviy tashkilotlar bilan hamkorlikka intilayotganini ta’kidlash muhimdir. Buning yaqqol isboti sifatida “Markaziy Osiyo plyus” formatidagi 10 dan ortiq muloqot shakllandi.
Shu nuqtai nazardan, Sharqiy Osiyo bilan hamkorlikni mustahkamlash — ulkan iqtisodiyotlarni va tinchlik hamda farovonlikdagi strategik manfaatlarni birlashtirgan hudud — alohida ahamiyat kasb etmoqda.
Bu jarayonda “MO + Xitoy”, “MO + Yaponiya”, “MO + Koreya Respublikasi” formatlari, shuningdek, SHHT va BMT doirasidagi mintaqalararo hamkorlik muhim o‘rin tutmoqda.
Mamlakatlarimiz o‘rtasida siyosiy kelishmovchiliklar yo‘qligi, faol yuqori darajadagi muloqotning olib borilishi o‘zaro ishonchni mustahkamlash va umumiy chaqiriqlarga samarali javob topish uchun qulay muhit yaratmoqda.
Shu jihatdan, Mongoliyaning “Uchinchi qo‘shni” siyosati energetika va tranzitdan tortib ta’lim hamda raqamli texnologiyalargacha bo‘lgan yo‘nalishlarda sinergiya uchun keng ufqlar ochadi.
Aziz do‘stlar,
Markaziy Osiyo uchun Sharqiy Osiyo bilan hamkorlik strategik ahamiyat kasb etadi va keng imkoniyatlar eshigini ochadi. Ushbu hamkorlik bir necha asosiy yo‘nalishda muhimdir.
Birinchidan, Sharqiy Osiyo bilan aloqalar Markaziy Osiyo mamlakatlariga 1,6 milliarddan ortiq aholiga ega va $24 trillionlik yalpi ichki mahsulotli dunyodagi eng yirik bozorlarning biriga kirish imkonini beradi. 2024 yilda Markaziy Osiyo va Sharqiy Osiyo davlatlari o‘rtasidagi savdo hajmi $100 milliarddan oshdi. Har yili $2,8–3,2 milliard miqdorida investitsiyalar jalb qilinmoqda, bu esa yuqori qo‘shilgan qiymatga ega sanoat tarmoqlarini rivojlantirishga xizmat qilmoqda.
Ikkinchidan, Sharqiy Osiyo bilan hamkorlik yuqori texnologiyali sohalarni rivojlantirishni rag‘batlantiradi. Yaponiya, Janubiy Koreya va Xitoy kabi davlatlar 5G, sun’iy intellekt, katta ma’lumotlar va e-commerce bo‘yicha dunyo yetakchilari sifatida tajriba ulashmoqda. Masalan, O‘zbekistonda 2025 yilga kelib internet foydalanuvchilari soni 32,7 millionga yetadi, bu aholining 89 foizini tashkil etadi.
Uchinchidan, hamkorlik transport va logistika yo‘nalishlarida ham dolzarbdir. Dengizga chiqish imkoniyati yo‘q mamlakatlar uchun barqaror va arzon tranzit yo‘laklarini shakllantirish ustuvor vazifa bo‘lib qolmoqda. Bu borada “Bir kamar, bir yo‘l” tashabbusi, Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston temir yo‘li va Transkaspiy yo‘lagi alohida ahamiyatga ega.
To‘rtinchidan, hamkorlik Markaziy va Sharqiy Osiyoning energiya xavfsizligini mustahkamlaydi. Markaziy Osiyo katta salohiyatga ega bo‘lgan an’anaviy va “yashil” energiya manbalariga ega, Sharqiy Osiyo esa dunyodagi eng yirik energiya iste’molchisi va innovatsion texnologiyalar yetakchisi hisoblanadi. Shu asosda barqaror ta’minot, qo‘shma infratuzilma va energiya samaradorligi bo‘yicha ilg‘or yechimlar amalga oshirilmoqda.
Beshinchidan, hamkorlik iqlim o‘zgarishi, yer degradatsiyasi va suv tanqisligiga qarshi kurashda ham dolzarbdir. Jahon banki prognozlariga ko‘ra, 2050 yilga borib Markaziy Osiyo aholisi 90 millionga yetishi, suv tanqisligi esa 25–30 foizga yetishi mumkin. Bu sohada innovatsion suv boshqaruvi, yerlarni qayta tiklash va qishloq xo‘jaligini moslashtirish texnologiyalari muhim ahamiyat kasb etadi.
Oltinchidan, hamkorlik ta’lim va ilm-fan sohalarini rivojlantiradi. Bugungi kunda 33 mingdan ortiq Markaziy Osiyo fuqarolari Xitoyda, 8 mingga yaqini Janubiy Koreyada va 1,5–2 ming atrofida Yaponiya oliy o‘quv yurtlarida tahsil olmoqda. Hududda IT, kiberxavfsizlik va sun’iy intellekt markazlari tashkil etilmoqda.
Yettinchidan, turizmni rivojlantirish yo‘nalishi ham faol kechmoqda. 2024 yilda O‘zbekistonga 8,2 milliondan ortiq xorijiy sayyoh tashrif buyurdi, ularning muhim qismini Sharqiy Osiyodan kelgan turistlar tashkil etdi.
Hurmatli hamkasblar,
Sanab o‘tilgan yo‘nalishlar imkoniyatlarning to‘liq ro‘yxati emas. Asosiy vazifa — ularni aniq maqsadlar va qo‘shma loyihalar orqali mazmun bilan to‘ldirishdir.
Xulosa qilib shuni ta’kidlashni istardimki, Markaziy va Sharqiy Osiyo mamlakatlari o‘rtasidagi muvaffaqiyatli hamkorlik nafaqat siyosiy iroda va iqtisodiy resurslarni, balki ekspertlar hamjamiyatining faol ishtirokini ham talab etadi. Faqat qo‘shma sa’y-harakatlar orqali samarali strategiyalar ishlab chiqish, ilg‘or tajribalarni almashish va innovatsion yechimlarni joriy etish mumkin bo‘ladi.
E’tiboringiz uchun rahmat.
