Simpoziumda yetakchi adabiyotshunos va tadqiqotchilar, O‘zbekiston va Tojikiston yozuvchilar uyushmalari a’zolari, taniqli shoirlar, shuningdek, Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti, Mirzo Tursunzoda nomidagi Tojik san’at instituti, Qirg‘iz-O‘zbek xalqaro universiteti va O‘zbekiston Fanlar akademiyasining professor-o‘qituvchilari ishtirok etdi.
Tadbirda Tojikiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston va Turkmaniston kabi bir qator davlatlarning diplomatik missiyalari rahbarlari va diplomatlari, xalqaro jamoat fondlari, tadqiqot institutlari va milliy madaniyat markazlari vakillari ham qatnashdi. Bu esa Sharq Uyg‘onish davri merosini asrash va rivojlantirish, mintaqada gumanitar aloqalarni mustahkamlash masalalarida boy va sermazmun muloqotga zamin yaratdi.
Tadbirni MOXI direktori Javlon Vahabov ochib berdi va bugungi uchrashuv mintaqada birodarlik va yaxshi qo‘shnichilikning yangi davri boshlanayotgan paytda, alohida muhitda o‘tayotganini ta’kidladi. U quyidagilarni ta’kidladi: “Tarixdan ma’lumki, madaniyatlar muloqotda bo‘lgan joyda tinchlik mustahkamlanadi. Alisher Navoiy va Abdurahmon Jomiyning asrlar davomida shakllangan ma’naviy merosi — bu nafaqat adabiyot va falsafaning eng yuqori yutug‘i, balki xalqlar, madaniyatlar va asrlar o‘rtasida jonli ko‘prikdir.”
Tojikiston Respublikasining O‘zbekistondagi Favqulodda va Muxtor Elchisi Abdujabbor Aziz Rahmonzoda o‘z nutqida Navoiy va Jomiy o‘rtasidagi munosabatlarga tarixiy ekskurs qildi. U, xususan, Navoiy o‘z ijodini Jomiy ta’siri ostida boshlaganini, uni ustoz deb ataganini va ular o‘zaro maktublar va she’rlar orqali yaqin intellektual aloqani saqlaganini ta’kidladi. Tadbirda qayd etilishicha, Navoiy va Jomiy o‘rtasida 430 dan ortiq maktub saqlangan bo‘lib, ular to‘liq ma’naviy va gumanistik mazmunga ega, shaxsiy manfaatlardan holi — bu esa zamonaviy avlodlar uchun ham o‘rnak bo‘lib xizmat qiladi. Elchi shuningdek, ular o‘rtasida o‘ziga xos adabiy muloqot bo‘lganini — Navoiy Jomiyga turkiy tilida, Jomiy esa unga fors tilida javob yozganini ta’kidladi. Bu esa mintaqa madaniyatining yagona va ko‘p tillilik boyligini ko‘rsatadi.
Alisher Navoiy nomidagi Xalqaro jamoat fondi direktori Olimjon Davlatov shoirlarning siyosiy donoligi va davlat arboblari sifatidagi o‘rni haqida so‘z yuritdi. U aynan Jomiy maslahatlari tufayli Navoiy hayotining muhim pallalarida davlat xizmatida qolib, o‘z xalqi va sultonatiga xizmat qilishda davom etganini alohida ta’kidladi. Olimjon Davlatov, shuningdek, ularning o‘zaro hurmati, kuchli ma’naviyati va xarakteri munosabatlarini nafaqat adabiy, balki tarixiy ahamiyatga ega qilganini eslatib o‘tdi.
O‘zbekiston Respublikasi madaniyat vaziri birinchi o‘rinbosari Avazxon Tadjixonov yaqinda Tojikistonda katta muvaffaqiyat bilan o‘tgan “O‘zbekiston madaniyati va kinosi kunlari” to‘g‘risida so‘z yuritdi. Ushbu tadbir doirasida teatr tomoshalari, filmlar namoyishi va ijodiy uchrashuvlar bo‘lib o‘tdi. Shuningdek, iyul oyida “Yulduzlar porlashi: Jomiy va Navoiy” nomli qo‘shma badiiy film suratga olish ishlari boshlanishini ma’lum qildi.
Shu munosabat bilan, O‘zbekiston yozuvchilar uyushmasi raisining birinchi o‘rinbosari Minhojiddin Hojimatov shoirlarning adabiy merosining yoshlar tarbiyasidagi, ularni gumanizm va millatlararo totuvlik ruhida kamol toptirishdagi ahamiyatiga to‘xtaldi. U o‘z nutqining yakunida Navoiy va Jomiy she’riyatidan parchalar o‘qib, ularning ijodiy so‘zi turli xalqlar yuragini birlashtira olish kuchiga ega ekanini namoyon etdi.
Tojikiston yozuvchilar uyushmasi raisi maslahatchisi, shoir va SPТ adabiy fondi direktori Aliakbar Abdullaev ham Jomiy va Navoiy ijodiga to‘xtalib, tojik va o‘zbek tillarida she’rlaridan namunalar keltirdi, bu esa ishtirokchilarning qizg‘in olqishiga sazovor bo‘ldi.
Tadbir madaniy dastur bilan davom etdi. O‘zbekiston va Tojikiston xalq artisti, O‘zbekiston Qahramoni Munojat Yo‘lchieva Navoiy she’rlariga bag‘ishlangan “Karokuzim” maqomini ijro etdi, shuningdek, O‘zbekiston xalq artisti A. Ibragimov tomonidan Abdurahmon Jomiyning “Ushshoq Sodiqxon” asari ijro qilindi.
Konferensiyaning ochilish marosimidan so‘ng plenary sessiyalar bo‘lib o‘tdi, unda ishtirokchilar Navoiy va Jomiyning g‘oyalari zamonaviy mintaqaviy kun tartibiga ta’siri haqida fikr almashdilar. Ularning milliy identitetni shakllantirish, gumanitar va madaniy aloqalarni rivojlantirish va Markaziy Osiyo xalqlari o‘rtasida dialogni mustahkamlashdagi hissasiga alohida e’tibor qaratildi.
Mazmunli munozaralar natijasida konferensiya ishtirokchilari quyidagi fikrni bir ovozdan ta’kidladilar: madaniy va ma’naviy merosimizni ehtiyotkorlik bilan asrash va rivojlantirish, gumanitar almashinuvlar, akademik hamkorlik va Navoiy hamda Jomiy ijodini yoshlar orasida ommalashtirish orqaligina o‘zaro ishonch, hurmat va yagona mintaqaviy identitetga asos bo‘luvchi barqaror ko‘priklarni barpo etish mumkin. Qayd etilishicha, bunday tashabbuslar Markaziy Osiyoni nafaqat Yevrosiyoning geografik markaziga, balki madaniy qadriyatlar kelajak strategik resursiga aylantiruvchi mintaqaga ham aylantirmoqda.
