Forumning asosiy maqsadi suv resurslarini samarali boshqarish, muzliklarni muhofaza qilish va barqaror rivojlanish hamda oziq-ovqat xavfsizligiga tahdid solayotgan muammolarga birgalikda yechim topishga qaratildi. Tadbir Tojikiston Milliy tashkiliy qo‘mitasi va Xalqaro maslahat kengashi (YUNESKO, BMO, ICIMOD, AMAP va boshqalar) tomonidan tashkil etildi.
Konferensiya davomida kriosfera monitoringi, iqlim moliyasi, ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish, innovatsion texnologiyalarni joriy etish va ma’lumotlar almashinuvi orqali suv resurslarini boshqarish masalalari muhokama qilindi.
Alohida e’tibor muzliklar erishi oqibatlari, qishloq xo‘jaligi, bioxilma-xillik va mintaqaviy chegaradosh hamkorlik xavflariga qaratildi.
Plenar va mavzuli sessiyalarda Tojikiston Prezidenti Emomali Rahmon bir qator tashabbuslar bilan chiqdi. Xususan, mamlakatda mintaqaviy glyatsiologik laboratoriya tashkil etish, muzliklarni o‘rganish bo‘yicha xalqaro ekspeditsiya tashkil qilish va COP30 uchun Dushanbe muzliklar deklaratsiyasini ishlab chiqish taklif etildi.
Forum doirasida ilmiy monitoring, iqlim va suv strategiyalarini integratsiya qilish, iqlim moliyasini jalb etish va 2025–2034 yillarga mo‘ljallangan “Kriosfera fanlari o‘n yilligi”ni qo‘llab-quvvatlash masalalari alohida o‘rin tutdi.
MOXI delegatsiyasi tarkibida Vodno-ekologik tadqiqotlar bo‘limi boshlig‘i Bahrom Babaev va ushbu bo‘limning yetakchi ilmiy xodimi Qadamboy Sultonov ishtirok etib, mavzuli ma’ruzalar bilan chiqish qildi.
Bahrom Babaev o‘z ma’ruzasida ta’kidladi: “Uzoq muddatli istiqbolda muzliklarning qo‘shimcha suv manbai sifatidagi funksiyasi bosqichma-bosqich kamayadi va ularning degradatsiyasi butun mintaqaning atrof-muhiti va ijtimoiy-iqtisodiy ahvoliga muqarrar ta’sir ko‘rsatadi. Faqatgina muzliklarni saqlash va muhofaza qilish bo‘yicha umumiy strategiya barqaror rivojlanish va Markaziy Osiyo uchun ekologik xavfsizlikni ta’minlay oladi.”
Qadamboy Sultonov esa: “Markaziy Osiyo iqlim jihatidan eng zaif mintaqalardan biri bo‘lib, samarali transchegaraviy hamkorlik faqat barcha tomonlar manfaatlarini hurmat qilgan holda, zamonaviy iqlim chaqiriqlarini inobatga olgan va ishonch asosida tashkil etilgandagina amalga oshishi mumkin”, – deya qayd etdi. U qo‘shimcha qildi: “Mintaqada suv – ishonch poydevori. Faqat sheriklik va birgalikdagi sa’y-harakatlar iqlim o‘zgarishiga moslashish, suv xo‘jaligi tizimini yangilash va muzliklarni kelajak avlodlar uchun strategik resurs sifatida saqlashga imkon beradi.”
Sessiyalar davomida taqdim etilgan ma’lumotlarga ko‘ra, 1975 yildan buyon Markaziy Osiyo tog‘larida muzlik massasining 70% ga yaqini yo‘qotilgan, muzlikli ko‘llar soni esa 4500 tadan oshgan – bu esa mintaqaning xavfsizligi va barqaror rivojlanishi uchun jiddiy xatarlarni keltirib chiqaradi.
Qatnashchilar ilmiy almashinuvni kengaytirish va Dushanbe shahrida BMO qoshidagi Muzliklarni o‘rganish bo‘yicha mintaqaviy koordinatsiya markazini ochish, shuningdek, suv diplomatiyasi va BMT tomonidan e’lon qilingan Xalqaro muzliklarni muhofaza qilish yili doirasida yangi xalqaro hamkorlik formatlarini rivojlantirishga alohida e’tibor qaratdilar. Shu munosabat bilan, Festival muzliklar kabi madaniy dasturlar yoshlar va jamoatchilikni xabardor qilish va jalb etish muhimligini alohida ko‘rsatdi.
Konferensiya doirasida MOXI vakillari ekspertlar va xalqaro tashkilotlar bilan uchrashuvlar va maslahatlashuvlar o‘tkazdilar, birgalikdagi ilmiy va ma’rifiy loyihalarni rivojlantirishga sodiq ekanliklarini tasdiqladilar.
Konferensiya yakunida mintaqaviy ilmiy hamkorlikni chuqurlashtirish, qo‘shma tadqiqotlarni kengaytirish va mintaqada barqaror kelajakni ta’minlash bo‘yicha chaqiriqlarni o‘z ichiga olgan Dushanbe deklaratsiyasi qabul qilindi. Qabul qilingan hujjatlar davlatlar zimmasiga ilmiy almashinuvni kengaytirish, kriosferani muhofaza qilish choralarini kuchaytirish va iqlim xavfsizligi sohasida yangi xalqaro tashabbuslarni qo‘llab-quvvatlash majburiyatini yuklaydi. Shuningdek, mazkur forum Markaziy Osiyoda suv va iqlim hamkorligining yangi instrumentlarini shakllantirishda muhim qadam bo‘ldi.
