Tadbir MOXI tomonidan Xalqaro suv resurslarini boshqarish institutining Markaziy Osiyodagi mintaqaviy vakolatxonasi (IWMI) bilan hamkorlikda tashkil etildi

22-aprel kuni Ostonada o‘tkazilishi rejalashtirilgan Orolni qutqarish xalqaro jamg‘armasi (OQXJ) sammiti arafasida tashkil etilgan davra suhbati mintaqadagi suv xavfsizligi masalalarini muhokama qilish, shuningdek, Qozog‘istonda bo‘lib o‘tadigan mintaqaviy forumga amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan.

Ushbu tadbirda Markaziy Osiyo mamlakatlarining yetakchi tahliliy va ilmiy-tadqiqot markazlari, tegishli xalqaro tashkilotlar, jumladan, Davlatlararo suv xo‘jaligini muvofiqlashtirish komissiyasining Ilmiy-axborot markazi mutaxassislari, diplomatik korpus vakillari, shuningdek, Afg‘onistonlik ekspertlar ishtirok etdilar.

Davra suhbati ishtirokchilari Markaziy Osiyoda suv xavfsizligi, OQXJ doirasidagi mintaqaviy hamkorlikning ustuvor yo‘nalishlari, shuningdek, Afg‘onistonni mintaqaviy suv muloqotiga jalb qilish bilan bog‘liq masalalarni muhokama qildilar.

MOXI direktori Javlon Vaxabov tadbirni ochib, Markaziy Osiyo iqlim o‘zgarishi oqibatlariga nisbatan dunyodagi eng ta’sirchan hududlaridan biri ekanligini, bu yerda iqlim o‘zgarishi sayyoradagi o‘rtacha ko‘rsatkichdan tezroq sodir bo‘layotganligini ta’kidladi. Natijada, muzliklarning erishi va tabiiy ofatlar, shuningdek, jadal demografik o‘sish, urbanizatsiya va sanoatlashtirish jarayonlari bilan bog‘liq texnogen omillar tufayli mintaqadagi suv-ekologik vaziyatning yomonlashuvi oqibatlari alohida tashvish uyg‘otmoqda.

Shu nuqtai nazardan, Institut rahbari ta’kidlaganidek, o‘zini Orol dengizi havzasidagi ekologik va suv muammolarini hal qilish bo‘yicha kelishilgan yondashuvlar ishlab chiqilayotgan, qarorlar qabul qilinayotgan va qo‘shma dasturlar amalga oshirilayotgan mintaqaviy mexanizm sifatida o‘ttiz yildan ortiq vaqt davomida faoliyat yuritayotgan OQXJ mintaqada muhim rol o‘ynaydi.

Yuzaga kelayotgan sharoitda mintaqa mamlakatlari shuningdek, suvdan foydalanish huquqiga ega bo‘lgan va bu resursga ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning muhim elementi sifatida qaraydigan Afg‘onistonning sa’y-harakatlarini birlashtirish va birgalikda harakat qilish muhim o‘rin tutishi ta’kidlandi.

IWMIning Markaziy Osiyodagi mintaqaviy vakili Barbara Yanush-Pavletta mintaqada suvni boshqarish sohasidagi amaldagi mintaqaviy sa’y-harakatlarning markazida tarmoqlararo yondashuv qolishi kerakligini ta’kidladi. Uning so‘zlariga ko‘ra, OQXJ raisligining O‘zbekistonga o‘tishi o’zaro aloqalarni yanada mustahkamlash va mavjud mexanizmlarni takomillashtirish uchun muhim imkoniyatlar yaratadi.

"OQXJning bu sa’y-harakatlardagi markaziy roliga qaramay, hamkorlikni mavjud formatlardan tashqariga kengaytirish, jumladan, kengroq hamkorlik tarmoqlarini rivojlantirish, samarali bozor mexanizmlarini joriy etish, shuningdek, qo‘shni mamlakatlar va atrof-muhitga zarar yetkazmagan holda zamonaviy, adolatli va barqaror ichimlik suvidan foydalanishni ta’minlash orqali kengaytirish zarurati yaqqol sezilmoqda," - deb ta’kidladi ekspert.

Qozog‘iston Respublikasi elchisi Beybut Atamqulov Markaziy Osiyoda sifat jihatidan yangi darajadagi ishonch shakllanganligini, bu keng ko‘lamli tashabbuslarni, jumladan suv xavfsizligi sohasidagi tashabbuslarni amalga oshirish uchun zamin yaratayotganligini ta’kidladi. Diplomatning ta’kidlashicha, Markaziy Osiyo mamlakatlari suv xo‘jaligi idoralarining muvofiqlashtirilgan ishi iqlim o‘zgarishi sharoitida suv sohasidagi muammolarni hal qilish uchun sharoitlarni ta’minlamoqda.

“Bizda eng muhimi - bir-birimizni tinglashga va birgalikda oldinga intilishga tayyorlik mavjud. Demak, mintaqaviy darajadagi yechimlarga erishish uchun barcha shart-sharoitlar mavjud”, - dedi elchi.

Qozog‘iston Strategik tadqiqotlar instituti direktori Jandos Shaymardanov 2050-yilga borib global suvga bo‘lgan talab 20-25 foizga oshishi mumkinligini, Markaziy Osiyoda esa bu muammo aholi sonining o‘sishi, iqlim o‘zgarishi va transchegaraviy suv tizimlariga bosimning kuchayishi bilan yanada chuqurlashishini ta’kidladi.

Tashqi muhit qanchalik murakkab bo‘lsa, strategik hamkorlik, bashorat qilish va bir-biringiz oldidagi mas’uliyatning qadri shunchalik yuqori bo‘ladi. Ishonchim komilki, Markaziy Osiyo suv kun tartibini zaiflik manbaidan hamkorlik va birgalikdagi rivojlanish makoniga aylantirish uchun barcha zarur imkoniyatlarga ega," - dedi J. Shaymardanov.

Germaniya xalqaro taraqqiyot hamjamiyatining "Yashil Markaziy Osiyo" loyihasi rahbari Karolina Milov suv resurslari transchegaraviy xususiyatga ega ekanligidan kelib chiqib, barcha tomonlarni, jumladan Afg‘onistonni ham birlashtiruvchi inklyuziv yondashuvni shakllantirish zarurligini ta’kidladi.

"Faqat odamlar chegaralarni yaratadi, shuning uchun ularni muloqot orqali yengib o‘tish va umumiy suv resurslarini ishonch asosida birgalikda boshqarish muhim," - dedi ekspert.

Shveysariyaning O‘zbekistondagi elchisi Konstantin Obolenskiy Markaziy Osiyoning suv resurslarini boshqarish sohasidagi muammolari iqlim o‘zgarishi oqibatlari tufayli tobora sezilarli darajada kuchayib borayotganligini ta’kidladi. Bu ishonch, bilim almashish va muvofiqlashtirilgan harakatlarga asoslangan mintaqaviy hamkorlikni kuchaytirishni talab etadi.

Yevropa Ittifoqining O‘zbekistondagi elchisi Toyvo Klaar mintaqadagi iqlim tahdidlariga qarshi kurashish masalalarida Yevropa Ittifoqining loyihalariga e’tibor qaratdi. Yevropa Ittifoqining Markaziy Osiyoda suv resurslari, energetika va iqlim sohalarida umumiy qiymati 6 milliard yevrodan ortiq bo‘lgan 100 dan ortiq dasturlarni qamrab olgan "Team Europe" tashabbusi suv resurslarini boshqarishni takomillashtirish, ekotizimlarni tiklash, barqaror infratuzilmani rivojlantirish va mintaqaviy hamkorlikni mustahkamlashga qaratilganligi ta’kidlandi.

Afg‘oniston Tashqi ishlar vazirligi huzuridagi Strategik tadqiqotlar markazi direktori Abdul Hay Qanit o‘z nutqida transchegaraviy suv hamkorligi va Amudaryo havzasidagi resurslarni barqaror boshqarish masalalariga to‘xtalib o‘tdi. Ekspert Afg‘oniston tomonining suv resurslarini adolatli taqsimlashga sodiqligini, konstruktiv hamkorlikka va yuzaga keladigan barcha masalalarni muloqot orqali hal qilishga tayyorligini bildirdi.

Amudaryo shunchaki geografik makon emas, balki mintaqadagi millionlab odamlar uchun umumiy ekotizim va hayot arteriyasidir. Bu asosiy ustuvorliklarga asoslangan o‘zaro hamkorlikning umumiy asoslarini ishlab chiqish, ma’lumotlar almashinuvi va qo‘shma monitoring mexanizmlarini mustahkamlash, sug‘orish tizimlarida suvdan foydalanish samaradorligini oshirish, texnik muloqotni rivojlantirish, havzaning integratsiyalashgan boshqaruvini joriy etish, infratuzilma loyihalarini muvofiqlashtirish va iqlim o‘zgarishiga moslashish bo‘yicha qo‘shma chora-tadbirlarni talab etadi," - dedi A. Qanit.

Germaniya xalqaro munosabatlar kengashining (DGAP) Iqlim tadqiqotlari va xalqaro munosabatlar markazi xodimi Abdulla Fahimiy Afg‘onistondagi infratuzilma loyihalarini rivojlantirish masalalarini ushbu mamlakat bilan muloqot o‘rnatish va iqlim o‘zgarishlarining salbiy oqibatlariga qarshi kurashish uchun qo‘shma yechimlar ishlab chiqish imkoniyati sifatida ko‘rib chiqish lozimligini ta’kidladi.

Umuman olganda, muhokama ishtirokchilari iqlim o‘zgarishi sharoitida suv xavfsizligi masalalari mintaqaning barqaror rivojlanishi uchun muhim ahamiyat kasb etishini va davlatlarning sa’y-harakatlarini yanada yaqindan muvofiqlashtirishni talab qilishini ta’kidladilar.

Ekspertlar iqlim va suv muammolari kuchayib borayotganligi o‘zaro manfaatlarni hisobga olish, ishonch va jamoaviy mas’uliyat asosida mintaqaviy hamkorlikni yanada mustahkamlash, shuningdek, transchegaraviy suv resurslarini boshqarish bo‘yicha kelishilgan amaliy chora-tadbirlarni ishlab chiqish zarurligini taqozo etayotganligi to‘g‘risida yakdil fikr bildirdilar.