Hurmatli Farid Rauf o‘g‘li,

Hurmatli Shiri Akoyliyevich,

Hurmatli hamkasblar!

Avvalambor, konferensiyada ishtirok etish va ushbu maydonda ma’ruza qilish imkoniyati uchun tashkilotchilarga minnatdorchilik bildirishga ijozat bergaysiz.

Ushbu tadbirning o‘tkazilishi alohida ahamiyatga ega, chunki bugun muhokama qilinayotgan masalalar mintaqaviy hamkorlik, barqaror rivojlanish va mamlakatlarimiz o‘rtasidagi o‘zaro aloqalarni mustahkamlash istiqbollari bilan bevosita bog‘liq.

Hurmatli anjuman ishtirokchilari!

2025-yil noyabr oyida Toshkentda Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining 7-Maslahat uchrashuvi bo‘lib o‘tdi, uning yakunlari bo‘yicha Ozarbayjonning Markaziy Osiyo taraqqiyotining yangi sifatini belgilashga qodir bo‘lgan to‘laqonli ishtirokchi sifatida MODRMU formatiga qo‘shilishi to‘g‘risida tarixiy qaror qabul qilindi.

Ushbu qaror olti mamlakatning strategik manfaatlari va mintaqalararo hamkorlikning ustuvor yo‘nalishlariga mos keladigan madaniy-sivilizatsiyaviy umumiylikka asoslangan uzoq muddatli yaqinlashuv jarayonining qonuniy natijasi bo‘ldi.

Shuni ta’kidlash kerakki, biz nafaqat formatning kengayishini, balki sifat darajasining ham o‘zgarishini kuzatmoqdamiz. O‘zaro aloqalar geografiyasi Markaziy Osiyoning an’anaviy tushunchasi doirasidan chiqib, mintaqalararo xususiyat kasb etmoqda. Markaziy Osiyo va Ozarbayjon xalqaro maydondagi ahamiyati tobora ortib borayotgan umumiy geosiyosiy va geoiqtisodiy mintaqani shakllantiruvchi yagona strategik yo‘lakning bir qismi sifatida tobora ko‘proq qabul qilinmoqda.

Bugungi kunda C5 formulasidan C6 formatiga o‘tish haqida gapirish mumkin. Endi olti kishimiz. Bu shunchaki raqam emas. Mintaqa mamlakatlari va Ozarbayjon Yangi Markaziy Osiyoning institutsional yadrosini shakllantirmoqda.

Bundan tashqari, ushbu qaror Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz mamlakatlarining Yevropa bozorlariga chiqish orqali iqtisodiy o‘zaro bog‘liqligini chuqurlashtirishga o‘tish ramzidir. O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev bu qaror haqida gapirar ekan, "Mohiyat e’tibori bilan Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz o‘rtasida mustahkam ko‘prik quramiz, yagona hamkorlik makoni shakllanishiga yo‘l ochamiz," deb ta’kidladi.

Hurmatli hamkasblar!

Ozarbayjonning mintaqaviy formatga qo‘shilishi so‘nggi yillarda izchil shakllangan Markaziy Osiyo mamlakatlari bilan ikki tomonlama hamkorlikning mustahkam poydevoriga tayanadi.

Ilhom Aliyevning O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston va Turkmanistonga, mintaqa yetakchilarining Bokuga muntazam tashriflari ko‘p tomonlama hamkorlik uchun mustahkam siyosiy asos yaratdi va ko‘plab shartnomalar imzolanishi bilan birga kechdi. Xususan, uch yil ichida Ozarbayjon Prezidentining Markaziy Osiyo mamlakatlariga 14 ta, mintaqa yetakchilarining Ozarbayjon Respublikasiga 23 ta tashrifi amalga oshirildi.

Oliy darajadagi siyosiy muloqot ishonchni mustahkamladi, strategik maqsadlarni sinxronlashtirdi va hamkorlikning institutsional formatiga o‘tishning drayveriga aylandi. Shakllanayotgan arxitekturada Ozarbayjon tobora mintaqalar o‘rtasidagi bog‘lovchi bo‘g‘in, tranzit-logistika xabi va umumiy geoiqtisodiy makonning faol ishtirokchisi sifatida namoyon bo‘lmoqda. Amaliy ko‘rsatkichlar ushbu dinamikani tasdiqlaydi: Ozarbayjon orqali O‘rta koridor bo‘ylab yuk tashish uch yil ichida 90 foizga oshdi.

Bu, ayniqsa, O‘zbekiston bilan munosabatlarda yaqqol namoyon bo‘lmoqda. Keyingi uch yilda mamlakatlarimiz o‘rtasida 30 dan ziyod oliy va yuqori darajadagi ikki tomonlama tashriflar amalga oshirildi, strategik sheriklik va ittifoqchilik munosabatlari yo‘lga qo‘yildi hamda izchil ravishda amaliy mazmun bilan boyib bormoqda.

O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning o‘tgan yil iyul oyida Bokuga tashrifi chog‘ida Ittifoqchilik munosabatlari to‘g‘risidagi shartnomani 2025-2029 yillarda amalga oshirish bo‘yicha "Yo‘l xaritasi" qabul qilingan edi. Eslatib o‘tamiz, Shartnomaning o‘zi 2024-yil avgust oyida Ilhom Haydarovichning O‘zbekistonga tashrifi chog‘ida imzolangan edi. O‘shanda Prezidentimiz Shavkat Miromonovich "biz bunday qisqa vaqt ichida hech bir davlat bilan bunday shartnoma imzolamaganmiz," deb ta’kidlagan edi. Bunga mamlakatlarni yaqinlashtirish, xalqlarni yaqinlashtirish uchun siyosiy iroda borligi tufayli erishildi.

Iqtisodiy dinamika ham o‘sishni ko‘rsatmoqda: 2025-yilning dastlabki to‘qqiz oyida O‘zbekiston va Ozarbayjon o‘rtasidagi savdo hajmi o‘tgan yilga nisbatan deyarli 87,5 foizga oshdi va keyingi integratsiya bu tendensiyani kuchaytirishi va har ikki tomon uchun yangi bozorlarni ochishi mumkin. Yetakchilarimiz 2030-yilga borib ikki tomonlama tovar ayirboshlash hajmini 1 milliard dollarga yetkazish bo‘yicha aniq maqsadni belgilab oldilar, bu o‘zaro umidlarning yuqori darajasi va iqtisodiy hamkorlikni yanada kengaytirish salohiyatini aks ettiradi.

Hurmatli ekspertlar!

Ozarbayjonning mintaqaviy formatga qo‘shilishi Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkazni yagona hamkorlik hududiga birlashtirib, sifat jihatidan yangi geoiqtisodiy konfiguratsiyani yaratadi.

Bunday birlashmaga bo‘lgan talabning sabablari ko‘p jihatdan obyektiv iqtisodiy va geografik omillar bilan bog‘liq. Markaziy Osiyo mamlakatlari iqtisodiyoti asosan resurslarni eksport qilishga yo‘naltirilganligicha qolmoqda, shuning uchun ularga ishonchli va diversifikatsiyalangan logistika yo‘nalishlari, o‘zaro bog‘langan ta’minot zanjirlarini, sanoat va agrosanoat kooperatsiyasini rivojlantirish zarur.

Ozarbayjon ikki mintaqa o‘rtasida transport, energetika va savdo yo‘nalishlarini bog‘laydigan asosiy ko‘prik vazifasini bajaradi. Darhaqiqat, Kaspiy mintaqasidan Qora dengiz va O‘rta yer dengizi yo‘nalishlarigacha bog‘lovchi kamar shakllanmoqda, bu esa mintaqani "dengizga chiqish yo‘li bo‘lmagan" makondan o‘zaro bog‘liqlik hududiga (landlocked dan landlinked ga) aylantiradi, Yevropa, Turkiya va Yaqin Sharq bozorlariga chiqishni ta’minlaydi, shuningdek, Janubi-Sharqiy, Janubiy Osiyo va Afrika yo‘nalishida tranzit va logistika imkoniyatlarini kengaytiradi.

Ozarbayjonning qo‘shilishi natijasida mintaqaning o‘zaro bog‘liqligi bir necha muhim yo‘nalishlarda kuchaymoqda.

Avvalo, bu transport jihatidan o‘zaro bog‘liqlikdir. Ozarbayjon Xitoy va Markaziy Osiyoni Kaspiy dengizi, Janubiy Kavkaz va Turkiya orqali Yevropa bilan bog‘laydigan O‘rta koridorning strategik markazi hisoblanadi. Transport infratuzilmasi - Alat porti, Boku-Tbilisi-Kars temir yo‘li, modernizatsiya qilingan aeroportlar kengayayotgani yuk tashish hajmini oshirish va yetkazib berish vaqtini qisqartirishga xizmat qilmoqda. Bu Markaziy Osiyo mamlakatlarining an’anaviy yo‘nalishlarga qaramligini kamaytiradi, xomashyo va sanoat mahsulotlarini eksport qilish uchun yangi yo‘llarni ochadi.

Yana bir yo‘nalish - energetika. Ozarbayjon mintaqaning energetika aloqalarini diversifikatsiya qilishni ta’minlaydi. Mamlakat hududidan magistral neft va gaz quvurlari o‘tkazilmoqda, qayta tiklanadigan energetika loyihalari ishlab chiqilmoqda. Bu Markaziy Osiyoga energiya eksportini diversifikatsiya qilish, transmintaqaviy energiya zanjirlariga integratsiyalashish, Yevropa va Yaqin Sharq bozorlariga yetkazib berish barqarorligini ta’minlash imkonini beradi.

Bundan tashqari, investitsiyaviy o‘zaro bog‘liqlik va sanoat kooperatsiyasi kuchaymoqda. Ozarbayjonning qo‘shilishi integratsiyalashgan sanoat, logistika va infratuzilmaviy rivojlanish uchun imkoniyatlar ochadi. Qo‘shma investitsiyalar ulgurji-taqsimlash markazlari, ombor klasterlari va transport-logistika xablarini yaratishga yo‘naltirilishi mumkin. Makromintaqa va Yevropa bozorlariga chiqish imkoniyatlarining kengayishi kapital oqimi va transmintaqaviy ishlab chiqarish zanjirlarining rivojlanishini rag‘batlantiradi.

Uzoq muddatli istiqbolda Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkazning yagona yo‘lagini shakllantirish Gruziya va Armanistonni transport, energetika va iqlim kooperatsiyasi bo‘yicha alohida loyihalarga bosqichma-bosqich jalb qilish uchun zamin yaratadi. Bu mintaqaning tranzit barqarorligini kuchaytirish va mintaqalararo o‘zaro bog‘liqlikning kengroq arxitekturasini shakllantirish imkonini beradi.

Hurmatli anjuman ishtirokchilari!

Ozarbayjonning mintaqaviy formatga integratsiyalashuvi Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz hamjamiyatining xalqaro maydondagi jamoaviy mavqeini kuchaytiradi, makromintaqani yirik tashqi hamkorlar bilan muloqotda yanada ahamiyatli qiladi.

Bu mavjud "CA+" formatlarini rivojlantirish uchun yangi imkoniyatlar yaratadi, ularning salohiyatini kengaytiradi va Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkazni birlashtiradigan yanada keng qamrovli "C6+" trekini shakllantirish istiqbolini ochadi.

Shu bilan birga, bu barqarorlik manbasini yaratadi: tranzit, energetika, xavfsizlik va taraqqiyot bo‘yicha kelishilgan muvofiqlashtirish global notinchlik sharoitida mintaqaviy barqarorlikni ta’minlaydi.

Bundan tashqari, xalqaro subyektlilikning kuchayishi natijasida mintaqa mamlakatlari mustaqil geosiyosiy va geoiqtisodiy aktorlar sifatida harakat qilish va strategik muhim masalalar bo‘yicha kelishilgan pozitsiyalarni shakllantirish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda.

Hurmatli hamkasblar!

Ozarbayjonning qo‘shilishi o‘zaro aloqalar konfiguratsiyasini sifat jihatidan o‘zgartiradi va obyektiv ravishda C6 ning izchil institutsionallashuvi istiqboli bilan yanada tizimli muvofiqlashtirish modeliga o‘tishni talab qiladi.

Shu munosabat bilan kengaytirilgan formatning salohiyatini to‘liq ochib berish uchun mavjud mexanizmlar va reglamentlarni yangi voqelikka moslashtirishni ta’minlash zarur. Avvalo, quyidagi yo‘nalishlar haqida gapirish lozim.

Birinchisi - formatning huquqiy va protsessual ta’minoti. Qo‘shma tashabbuslarni barqaror amalga oshirish uchun Ozarbayjonni OHICHKning shartnomaviy-huquqiy bazasiga kiritish, strategik hujjatlarni, jumladan, "Do‘stlik, yaxshi qo‘shnichilik va hamkorlik to‘g‘risida shartnoma" va "Markaziy Osiyo - 2040" mintaqaviy kooperatsiyani rivojlantirish konsepsiyasini moslashtirish, shuningdek, kengaytirilgan tarkibda ishlash mexanizmlarini aniqlashtirish zarur. Bu siyosiy muloqot, qo‘shma tashabbuslarni muvofiqlashtirish va tomonlarni qiziqtirgan mintaqaviy loyihalarni amalga oshirish uchun barqaror asos yaratadi.

Ikkinchisi - transport va logistika. Yuk oqimlarini ko‘paytirish, yetkazib berish vaqtini qisqartirish va an’anaviy yo‘nalishlarga qaramlikni kamaytirish uchun sharoit yaratish zarur. Shu nuqtai nazardan, tariflarni sinxronlashtirish, elektron transport hujjatlarini unifikatsiya qilish va umumiy C6 raqamli oynasini yaratish muhim ahamiyat kasb etadi. Infratuzilmaning muhim qismlarini modernizatsiya qilish va hududlar o‘rtasida barqaror tranzitni ta’minlash uchun S6 qo‘shma investitsiya jamg‘armasini tashkil etish imkoniyatini ko‘rib chiqish lozim.

Uchinchisi - energetika. Energetika sohasida, shu jumladan an’anaviy va qayta tiklanuvchi manbalar sohasida o‘zaro hamkorlikni, ichki mintaqaviy savdoni va investitsiyalarni kengaytirish eksport yo‘nalishlarini diversifikatsiya qilish, transmintaqaviy zanjirlarga integratsiyalashish va tashqi bozorlarga yetkazib berish barqarorligini ta’minlash imkonini beradi.

To‘rtinchisi - savdo va sanoat kooperatsiyasi. Mavjud to‘siqlarni bartaraf etish, bozorlarning ommabopligini oshirish va ishbilarmonlik faolligini rag‘batlantirish zarur. Hukumatlar, ishbilarmon doiralar va ekspertlar hamjamiyati o‘rtasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri muloqot uchun platforma sifatida har yili C6 Iqtisodiy forumini ta’sis etish muhimdir. Shuningdek, C6 investitsiyaviy hamkorlik kengashini shakllantirish, qo‘shma sanoat zonalari va transchegaraviy klasterlarni ishga tushirish, mintaqaviy loyihalarni birgalikda moliyalashtirish uchun milliy rivojlanish jamg‘armalaridan foydalanish muhimdir.

Beshinchisi - ekologiya va iqlim kun tartibi. Ekologiya va iqlim o‘zgarishi sohasida birgalikda ishlash mintaqa uchun strategik ahamiyatga ega. Bokuning 2024-yilda BMTning Iqlim o‘zgarishi bo‘yicha konferensiyasini o‘tkazish borasidagi tajribasini hisobga olib, iqlim o‘zgarishiga moslashish, suv resurslarini boshqarish va "yashil" texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha sa’y-harakatlarni muvofiqlashtirish, tajriba almashish va qo‘shma loyihalarni amalga oshirish mexanizmiga aylanadigan "Markaziy Osiyo - Ozarbayjon" iqlim bo‘yicha yechimlar platformasini yaratishni taklif etaman.

Oltinchisi - raqamlashtirish, ta’lim va ilm-fan. Raqamli texnologiyalar integratsiya uchun yangi imkoniyatlar ochadi. Bojxona platformalari integratsiyasini o‘zaro tan olish, kichik va o‘rta biznes uchun raqamli yo‘laklar, moliyaviy texnologiyalarni rivojlantirish va "С6 raqamli platformasi"ni yaratish transchegaraviy hisob-kitoblar va investitsiya loyihalari almashinuvini tezlashtiradi.

Ta’lim sohasida oliy o‘quv yurtlari o‘rtasida o‘zaro hamkorlikni yo‘lga qo‘yish, jumladan, ilmiy-ta’lim aloqalarini chuqurlashtirish uchun mintaqa mamlakatlarida Ozarbayjonning yetakchi universitetlari filiallarini ochish istiqbollidir.

Muhtaram do‘stlar!

So‘zimning yakunida shuni ta’kidlamoqchimanki, Ozarbayjon ishtirokida formatning kengaytirilishi Markaziy Osiyo va Janubiy Kavkaz o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni mustahkamlash uchun yangi imkoniyatlar yaratadi.

Ekspertlar hamjamiyati zimmasiga asosiy muammolarni aniqlash va hayotga samarali tatbiq etilishi mumkin bo‘lgan aniq yechimlarni taklif etishdek mas’uliyatli vazifa yuklanadi.

Bugungi tadbir yakunida mintaqaviy hamkorlikni yanada rivojlantirish bo‘yicha amaliy takliflarni shakllantirishga muvaffaq bo‘lamiz, deb ishonaman.

E’tiboringiz uchun rahmat.