Astana Think Tank Forum 2024 ning asosiy mavzusi "Oʻzgaruvchan global tartibda oʻrta davlatlar: xavfsizlik, barqarorlik va barqaror rivojlanishni mustahkamlash" boʻldi. Forumning ikki kunlik dasturi e'lon qilingan mavzuning quyidagi jihatlarini qamrab oldi: dunyodagi geosiyosiy jarayonlar va mintaqaviy xavfsizlik, iqtisodiyot, energetika, transport va kommunikatsiyalar va boshqa sohalar.
Forumning plenarsessiyasida Qozogʻiston Prezidenti Qasim-Jomart Toqayev nutq soʻzladi. Oʻz nutqida u Qozogʻiston mintaqaviy siyosat va Markaziy Osiyodagi barcha yaqin qoʻshnilar bilan yaqin hamkorlikka toʻliq sodiq ekanligini alohida ta'kidladi. "Bu yerda hamkorligimiz qancha koʻp boʻlsa, bu Qozogʻiston manfaatlari, shuningdek, Markaziy Osiyoning boshqa davlatlari manfaatlari uchun shuncha yaxshi", — dedi davlat rahbari. Uning soʻzlariga koʻra, Markaziy Osiyo dunyo xaritasida tobora koʻzga koʻrinmoqda va hozirgi vaziyat oʻn yil avvalgi holatdan ancha farq qiladi. "Hozirgi vaqtda bizda faol hamkorlik bor, koʻplab masalalar boʻyicha koʻp qirrali aloqalar kengaymoqda. Bu yerda, Markaziy Osiyoda, biz davlat rahbarlari uchrashuvlarini muntazam oʻtkazamiz. Men bu uchrashuvlar ham juda foydali deb hisoblayman", — qoʻshimcha qildi Q.-J. Toqayev.
Forum ishida Markaziy Osiyo Xalqaro Instituti direktori Javlon Vahobov ishtirok etdi. "Koʻpriklar qurish: asosiy savdo va transport yoʻlaklari" sessiyasida nutq soʻzlar ekan, u o‘zaro bogʻlangan savdo va transport yoʻlaklari tarmog‘ini yaratish Markaziy Osiyoning muvaffaqiyatli ijtimoiy-iqtisodiy transformatsiyasi va uning geoiqtisodiy salohiyatini amalga oshirishning eng muhim strategik vazifasi ekanligini ta'kidladi.
"Markaziy Osiyo noyob geografik joylashuvga ega. Bugun biz muhokama qilayotgan transport yoʻlaklari mintaqa davlatlarini land-locked (dengizga chiqish yoʻli yoʻq) mamlakatlardan land-linked (quruqlik orqali bogʻlangan) davlatlarga aylantirishi, Sharq va Gʻarbni, Janub va Shimolni bogʻlovchi transkontinental ahamiyatga ega yirik transport-logistika markaziga aylantirishi mumkin", — dedi MICA rahbari.
Shu bilan birga, uning soʻzlariga koʻra, bugungi kunda mintaqa dunyodagi eng kam oʻzaro bogʻlangan iqtisodlardan biri boʻlib qolmoqda. Jahon banki baholariga koʻra, mintaqaning bogʻliqlik koʻrsatkichi oʻrtacha global YaIMga kirishning 60 foizidan kamini tashkil etadi. Tashqi bozorlarga yuklarni tashish xarajatlarining ulushi tovarlarning yakuniy qiymatining 50 foizigacha yetishi mumkin, bu esa dunyo boʻyicha oʻrtacha koʻrsatkich boʻlgan 11 foizdan ancha yomon. Natijada, iqtisodiyotlarimiz rivojlangan mamlakatlarga nisbatan 2-3 baravar koʻproq transport yukini koʻtarishga majbur boʻlmoqda, dedi Javlon Vahobov.
Ta'kidlandi ki, Markaziy Osiyoning transport tizimidagi koʻplab toʻsiqlar mintaqa davlatlari oʻrtasida savdo-iqtisodiy aloqalar va sanoat kooperatsiyasining samarali rivojlanishiga imkon bermayapti, xorijiy investitsiyalarni jalb qilishni va mintaqaning global qoʻshilgan qiymat zanjirlariga qoʻshilishini toʻsib qoʻymoqda.
Shu munosabat bilan, Markaziy Osiyo Xalqaro Instituti direktori mintaqaning transport-kommunikatsiya salohiyatini amalga oshirish yoʻlida muhim qadam sifatida Markaziy Osiyoda mintaqaviy transport yoʻlaklarining yagona strategiyasini ishlab chiqish boʻlishi mumkinligini hisoblaydi. Uning fikricha, global qoʻshilgan qiymat zanjirlarida birgalikda ishtirok etish uchun transport-logistika sohasiga raqamli texnologiyalar va zamonaviy korporativ amaliyotlarni joriy etish boʻyicha loyihalarni birgalikda ishlab chiqish, bojxona nazorati va monitoring tizimini modernizatsiya qilish, aeroportlar infratuzilmasini yaxshilash, mintaqaviy logistika markazlarini yaratish zarur.
Bundan tashqari, Javlon Vahobov oʻz nutqida ta'kidlaganidek, milliy tashuvchilarni qoʻllab-quvvatlash uchun kelishilgan tarif siyosatini shakllantirish va amalga oshirish, imtiyoz va preferensiyalarni qoʻllash, transport tarmogʻi va infratuzilmasini modernizatsiya qilish, chegara punktlarining oʻtkazuvchanlik qobiliyatini oshirish masalalariga tizimli yondashish zarur.
